Şia Müfessirlerinin Tefsirdeki Yöntemi ve Sınıfları

Şia Müfessirlerinin Tefsirdeki Yöntemi ve Sınıfları

Ancak Kur’an tefsirinde Şia’nın başvurduğu yöntem Ehl-i Sünnet müfessirlerinin yöntemiyle farklıdır.

Şia Müfessirlerinin Tefsirdeki Yöntemi ve Sınıfları
Önceki bölümlerde zikredilen sınıflar, Ehl-i Sünnet vel-cemaat müfessirlerine aittir. Bu sınıflar, tefsirde kullanılan özel bir yöntemden kaynaklanmıştır. O yöntem ise ashap ve tabiin’in sözlerine Peygamberin sözü derecesinde değer vermek ve onların sözlerine zıt olan bir görüş ortaya koymayı nassa karşı içtihat kabilinden sayıp reddetmektir. Elbette altıncı sınıftaki müfessirler, bu sözlerin, aralarındaki apaçık çelişkileri ve uydurma sözlerle karşımasını görerek kendilerinden görüş belirtmeye yeltenmişlerdir.
Ancak Kur’an tefsirinde Şia’nın başvurduğu yöntem Ehl-i Sünnet müfessirlerinin yöntemiyle farklıdır. Neticede Şia müfessirlerinin sınıflandırılması da fark edecektir.
Şia, Kur’an’ın nassına göre Resulullah’ın sözlerini Kur’an ayetlerini açıklamada hüccet sayar, Sahabe ve tabiin’in sözlerine gelince onların sözlerinin bir şer’i delil olduğunu kesinlikle reddeder, Resulullah’tan naklederek bir şey söylerlerse o zaman o söz Resulullah’a ait olduğundan delil sayılır. Ama, Şia mütevatiren nakledilen “Sekaleyn Hadisi”[1] gereğince, Ehl-i Beyt’in sözlerini de Resulullah’ın sözlerinin talisi sayar ve Hz. Resul’ün sözü gibi kesin şer’i delil olarak kabul eder.
Bu yüzden Şia müfessirleri tefsir rivayetlerini naklederken, yalnız Resulullah ve Ehl-i Beyt imamlarına ait hadis ve rivayetleri nakletmekle yetinmiştir.
Neticede Şia müfessirlerinin sınıfları altta açıklandığı şekilde meydana gelmiştir:
1. Sınıf: Resulullah (s.a.a) den veya Ehl-i Beyt imamlarından tefsir rivayetlerini almış: ve bu rivayetleri kendi kaynaklarında düzensiz şekilde nakletmiş olan Zurâre, Muhammed İbn-i Muslim, Maruf ve Cureyr[2] gibi şahıslar bu tabakandır.
2. Sınıf: İlk tefsir kitaplarını yazanlar; İbrahim oğlu Fırat[3], Ebu Hamza Somâli[4], Ayyaşi[5], İbrahim oğlu Kummi[6] ve Nu’mani[7] bu sınıftandırlar. Bu sınıf Ehl-i Sünnetin 4. sınıfı gibi önceki sınıfın naklettiği rivayetleri senetleriyle kendi eserlerinde kaydetmişler ve herhangi bir görüş belirtmekten kaçınmışlardır.
Ehl-i Beyt imamlarını (s.a.a) görmek imkanı uzun bir süre, yani takriben üç yüzyıl (s.a.a) görmek imkanı uzun bir süre, yani takriben üç yüzyıl sürdüğünden tabii olarak bu iki sınıf zaman yönünden birbirini izlememiş içiçe varolmuştur.
Bu arada rivayetleri senetsiz nakledenler azdır. Senetsiz olarak bugün ellerde olan Ayyaşi tefsirini zikredebiliriz. Bu tefsiri Ayyaşi’nin talebelerinden biri, onun telif etmiş olduğu tefsirden özet olsun diye senetleri atarak yazmış ve onun nüshası Ayyaşi tefsiri yerine yayılmıştır.
3. Sınıf: Çeşitli ilim dallarında görüş sahibi olan sınıf; meselâ, seyit Razi’nin[8] yazdığı Kur’an’ın edebiyat ve lugat yönlerine önem veren tefsiri; Şeyh Tusi’nin kelam ilmindeki konulara ağırlık veren Tibyan Tefsiri; sedrul Mutellihin Şirzi’nin yazmış olduğu felsefi konuları ağırlıklı tefsiri; Meybudi Günâbâdi’nin yazdığı irfani tefsiri, Şeyh Abd Ali Huveyzi’nin yazdığı “Nur’üs-Sakaleyn” tefsiri, Seyyid Haşim Behrani’nin ve Feyz Kâşâni’nin yazmış oldukları “Burhan” ve “Safi” tefsirleri bu sınıfta değerlendirilmesi gereken tefsirlerdendir. Mecme’ul-Beyan tefsirini yazan Tebersi[9] gibi bazı müfessirler de kendi tefsirlerinde lugat, nahv, kıraat, ilm-i kelam ve hadis gibi çeşitli ilimlerden yararlanmışlardır.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]- “Ekabat” adlı kitabın Sekaleyn hadisi cildine bakınız. Bu kitapta Şia ve Sünni kaynaklı yüzlerce senetle söz konusu hadis nakledilmiştir.
[2]- Zurâre ve Muhammed bin Muslim, her ikisi de Şia fakihlerinden ve İmam Muhammed Bâkır ve İmam Cafer Sadık’ın ashabındandır. Ma’ruf ile Cerir de İmam Cafer Sadık’ın ashabının önde gelenlerindendirler
[3]- Fırat bin İrahim Kurfi, tefsir sahibi ve Kum şehri şeyhlerindendir.
[4]- Ebu Hamza Sumâli, İmam Zeynelâbidin ve İmam Muhammed Bâkır’ın ashabının ileri gelenlerin ve meşhur Şia fakihlerindendir.
[5]- Ayyâşi (Muhammed bin Mes’ud Kufi Semerkandi, İmamiyye ulemasının meşhurlarından olup, Hicri üçüncü asrın ikinci yarısında yaşamıştır.
[6]- Ali bin İbrahim Kummi, İmamiye’nin meşhur muhaddislerinden, Hicri üçüncü asrın sonlarıyla döndüncü asrın başlarında yaşadı.
[7]- Nu’mâni (Muhammed bin İbrahim Nu’mâni) İmamiyye ulemasının meşhurlarından olup Kuleyni’nin talebelerindendir; Hicri dördüncü asrın sonlarında yaşadı.
[8]- Seyyid Razi, İmâmiyye fukehâsından olup zamanında şiir ve edebiyat alanında önde gelendendi. Nehc’ül-Belâğâ’yı toplayıp kitap haline getirdi. Hicri 404 veya 406 yılında vefat etti.
1 - Seyhut-Tâife Muhammed bin Hasan Tusi, İmamiyye ulemasının büyüklerinden. İmamiyyenin hadis sahasındaki temel kitaplarından ikisi olan Tehzib ve İstibsâr’ı topladı. Hicri 460 yılında vefat etti.
2 - Sadrul-Muteellihin Muhammed bin İbrahim Şirâzi, meşhur filozoflardan. Esrâr'ul-Ayât ve Mecmu’a-i Tefâsir telifatındandır. Hicri 1050 yılında vefat etti.
Mibudi, Gunâbâdi, 4 ciltlik Burhan tefsirinin sahibi olup Hicri 1107 yılında vefat eden Seyyid Hâşim Buhrâni, Feyz Kâşâni (Ahund Molla Muhsin) Sâfi Vâsıfı tefsirinin müellifi olup Hicri 1091 yılında vefat etti.
3 - Seyh Abd-ı Ali Huveyzi Şirâzi, 5 ciltlik Nurus-Sekaleyn tefsirinin sahibi, Hicri 1112 yılında vefat etti.
[9]- Fazl bin Hasan Tabersi, İmâmiyye ulemasının meşhurlarından, 10 ciltlik Mecma’ul-Beyan tefsirinin müellifi, Hicri 548 yılında vefat etti.

Google+ WhatsApp